Ürününüz Gerçek mi? Kutu, Folyo ve İçerikte Kontrol Edilecekler
Sahte ürün ne kadar yaygın?
Dünya Sağlık Örgütü’nün tahminine göre düşük ve orta gelirli ülkelerde piyasada bulunan tıbbi ürünlerin kabaca onda biri kalitesiz ya da sahte. ABD İlaç ve Gıda Dairesi (FDA) de “doğal” veya “bitkisel” etiketiyle satılan yüzlerce cinsel performans ürününde, ambalajda belirtilmeyen sildenafil, tadalafil ya da bunlara benzer yapıda maddeler saptadı.
Sertleşme ürünlerinin bu kadar sık taklit edilmesinin nedeni şaşırtıcı değil: talep yüksek, konu mahrem ve pek çok erkek hekimle konuşmak yerine ürünü sessizce edinmeyi tercih ediyor. Bir sorun yaşandığında da çoğu kişi bunu kimseye bildirmiyor. Taklitçiler için bu, yakalanma olasılığının düşük olduğu bir alan demek.
Sahte ürünün içinden neler çıkabiliyor?
Laboratuvar analizlerinde karşılaşılan tablo genellikle üç gruba ayrılır. İlk grupta etken madde hiç yoktur; tablet nişasta, tebeşir tozu ve boyadan ibarettir. İkinci grupta sildenafil vardır ama miktarı etikettekinden çok farklıdır: kimi örnekte yarısı, kimisinde iki katına yakını. Üçüncü grup en tehlikelisidir: sildenafile benzeyen ama insanlarda hiç test edilmemiş “analog” kimyasallar ya da ağır metal ve mikrop bulaşmış karışımlar.
FDA uyarılarında sık görülen bir başka durum da tek kapsülde iki farklı etken maddenin, örneğin sildenafil ile tadalafilin birlikte bulunmasıdır. Kullanıcı bunu bilmediği için etki beklenenden çok uzun sürer, yan etkiler de aynı ölçüde uzar.
Sırayla kontrol edin
| Kontrol noktası | Olması gereken | Kuşku uyandıran |
|---|---|---|
| Kutu baskısı | Keskin harfler, düzgün yerleşmiş logo, tutarlı renk | Bulanık yazılar, imla hataları, soluk ya da farklı tonda renkler |
| Son kullanma tarihi ve parti numarası | Kutuda ve folyo ya da poşet üzerinde birebir aynı | Hiç bulunmuyor, kazınmış ya da kutu ile folyoda farklı |
| Folyo ya da poşet | Hasarsız, baştan sona aynı baskı | Yırtılmış, yapıştırılmış, kabarmış, boyutu farklı |
| Tabletin ya da jelin görünüşü | Tümü aynı renk, büyüklük ve baskıda | Kırılmış, dağılan, renk tonu değişen tabletler; ayrışmış jel |
| Kullanma talimatı | Kullanım, uyarılar ve içerik okunaklı biçimde yazılı | Hiç yok ya da fotokopi gibi kalitesiz |
| Satıcı | Unvanı, adresi, iletişim bilgisi ve iade şartları açık | Kim olduğu belirsiz, yalnızca mesajlaşma ile ulaşılan, “kesin sonuç” sözü veren |
Karekod ve kayıt numarası: Türkiye’de bakılacak bilgiler
Türkiye’de ruhsatlı her ilaç kutusunun üzerinde İlaç Takip Sistemi’ne bağlı bir karekod bulunur. Eczacı bu kodu okuttuğunda ürünün üretimden eczaneye kadar izlediği yol kayıtta görünür. Ruhsatsız ürünlerde böyle bir kayıt yoktur; kutu ne kadar özenle basılmış olursa olsun içerik konusunda resmi bir güvence sunmaz.
Gıda takviyesi olarak satılan macun ve kapsüllerde ise Tarım ve Orman Bakanlığı’nın verdiği kayıt ya da onay numarası etikette yer almalıdır. Bu numara ürünün etkili olduğunu göstermez, yalnızca kayıtlı bir işletmeden çıktığını gösterir. Takviye etiketlerini nasıl okuyacağınızı macun ve takviye etiket bilgisi yazısında ayrıntılandırdık.
Alarm işaretleri
- “Hiç yan etkisi yok”, “tamamen doğal, garantili”, “tek seferde kalıcı çözüm” türünden vaatler.
- Benzer ürünlerle kıyaslandığında akla yatkın olmayan derecede ucuz teklifler.
- Bitkisel olduğu iddia edilen bir ürünün bir ilaç kadar çabuk ve güçlü etki etmesi. Bu durum, içine gizlice etken madde katılmış olabileceğine işaret eder.
- Kullanımın ardından beklenmeyen çarpıntı, çok şiddetli baş ağrısı ya da görmede değişiklik.
Günlük hayattan bir örnek
Deniz Bey, 49 yaşında: Prostat büyümesi için her akşam tamsulosin kullanıyor. Bir tanıdığının önerisiyle üzerinde “yüzde yüz bitkisel” yazan bir kapsül denedi. Kırk dakika sonra güçlü bir etki hissetti, ama gece tuvalete kalktığında gözleri karardı ve duvara tutunmak zorunda kaldı. Ertesi gün gittiği hekim, etkinin hızına ve yaşadığı tansiyon düşmesine bakarak kapsülde etikette yazmayan bir PDE5 inhibitörü bulunabileceğini söyledi. Deniz Bey ürünü bıraktı; tedavi planını hekimiyle birlikte, prostat ilacını hesaba katarak yeniden yaptı.
Bu kontroller neden hayati?
Nitrat kullanan bir kişi, içine gizlice sildenafil katılmış “bitkisel” bir ürün alırsa tansiyonu tehlikeli düzeye inebilir. Ambalajda belirtilmeyen bir madde, hem kullanıcının hem de hekiminin olası etkileşimi önceden fark etmesini olanaksız hale getirir. Riskli ilaçların listesini sildenafille etkileşen ilaçlar yazısında bulabilirsiniz.
Sık yapılan hatalar
- Yalnızca kutuya bakmak: Kutu, taklit edilmesi en kolay parçadır. Folyo, tablet ve kullanma talimatı da tek tek incelenmelidir.
- Tabletleri başka bir kaba aktarmak: Orijinal ambalaj gidince parti numarası ve son kullanma tarihi de kaybolur; bir sorun çıktığında neyi kullandığınızı gösteremezsiniz.
- İnternetteki memnuniyet yorumlarına güvenmek: Yorumları kimin, hangi amaçla yazdığını bilemezsiniz.
- Bitkisel bir ürünün yan etkisini görmezden gelmek: “Doğal” denen bir üründen sonra yüz kızarması ve görmede mavi ton yaşanıyorsa, bu belirtiler sildenafile özgüdür.
Orijinallik hakkında doğru bilinen yanlışlar
| İnanış | Doğrusu |
|---|---|
| “Kutuda hologram varsa ürün orijinaldir.” | Hologram etiketler de kopyalanabilir; tek başına kanıt sayılmaz. |
| “Tabletler birbirinin aynısıysa içerik doğrudur.” | Sahte üretimde de tabletler aynı kalıptan çıkar. Görünüş yalnızca ilk elemedir; içeriği ancak laboratuvar analizi doğrular. |
| “Yıllardır aynı yerden alıyorum, sorun olmaz.” | Tedarik zinciri zamanla değişebilir; her yeni kutuda kontrolü tekrarlayın. |
| “Etkisini hissettiysem orijinaldir.” | Güçlü etki, etiketteki miktarın doğru olduğunu göstermez; fazla doz da güçlü etki yapar. |
Kuşkulandığınızda izlenecek yol
- Ürünü kullanmayın; kutusunu ve faturasını atmayın.
- Kutuyu, folyoyu ve tableti fotoğraflayın.
- Durumu satıcıya yazılı olarak iletin ve verilen yanıtı saklayın.
- Ürünü kullandıktan sonra bir rahatsızlık yaşadıysanız hekime gidin ve ürünü de yanınıza alın.
- İlaçlarla ilgili kuşkularınızı Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu’na (TİTCK), gıda takviyelerine ilişkin kuşkularınızı ise Tarım ve Orman Bakanlığı’na iletebilirsiniz.
Ne zaman doktora başvurmalı?
Kuşkulu bir ürünü kullandıktan sonra şu durumlardan biri olursa beklemeyin: göğüs ağrısı ya da sıkışma hissi, bayılma veya bayılacak gibi olma, bir gözde ani görme kaybı, 4 saati geçen ereksiyon. Bu belirtilerde 112’yi arayın. Ertesi güne uzayan baş ağrısı, çarpıntı ya da uykusuzluk gibi daha hafif ama olağan dışı şikâyetlerde de hekime görünün ve ürünün kutusunu yanınıza alın. Bitkisel destekler hakkında araştırmaların gerçekte ne söylediğini merak ediyorsanız bitkisel destekler ve araştırmalar yazısına göz atabilirsiniz.
Eczacınıza sorabilecekleriniz
- Bu kutudaki karekodu okutarak ürünün kaydını kontrol edebilir misiniz?
- Kullandığım bitkisel bir ürünün içeriğini nereye inceletebilirim?
- Bu üründen sonra yaşadığım belirtiler bir etken maddeye işaret ediyor olabilir mi?
- Düzenli ilaçlarımla birlikte hangi takviyelerden uzak durmalıyım?
Sık sorulan sorular
Sahte ürünün tek sorunu etkisiz olması mı?
Hayır. Sahte ürünlerde etken madde hiç olmayabilir, gereğinden fazla bulunabilir ya da ambalajda yazmayan farklı maddeler yer alabilir. Bu yüzden sorun etkisizlikten çok daha ciddi sağlık tehlikelerine uzanabilir.
Tabletlerden birinin rengi ötekilerden farklıysa ne yapmalıyım?
Aynı kutudan çıkan tabletlerin rengi, büyüklüğü ve baskısı birebir aynı olmalıdır. Bir farklılık görürseniz ürünü kullanmayın ve satıcıya haber verin.
Bitkisel ürünlerin de sahtesi olur mu?
Evet. Bitkisel diye pazarlanan bazı cinsel performans ürünlerinde, etikette yer almayan ilaç etken maddeleri saptanmıştır.
Bu makale genel bilgilendirme amaçlıdır ve hekim muayenesinin yerini tutmaz; tanı ve tedavi için bir sağlık profesyoneline danışın. Yanlış ya da eksik bir bilgi fark ederseniz bize bildirin.